سوالات متداول

مهريه و فروش خانه

سوال :

: خانمي هستم 75 ساله و داراي 3 دختر و 2 پسر. همسرم ده سال است فوت نموده و از كليه اموال ايشان فقط يك خودرو و يك ساختمان مسكوني به جا مانده است. متوفي وصيتي براي اين اموال نداشته اند. اكنون فرزندان سر و سامان گرفته و قصد فروش اموال فوق الذكر را دارند. مهريه ام 300 تومان (3000 ريال) بوده است و فرزندانم حاضر نيستند حق مرا به جز آنچه در قانون ارث آمده است،‌ بدهند و اين در حالي است كه با فروش منزل مسكوني، بي سرو سامان خواهم شد.


جواب :

اولاً مطابق موارد 913 و 946 قانون مدني 8/1(ثمن) از اموال منقول و همچنين ابنيه و اشجار ماترك متوفي(زوجه) سهم الارث زوجه خواهد بود كه بايد به شما پرداخت شود.

ثانياً‌ نمي توان ساير ورثه يعني فرزندان متوفي را ملزم نمود كه تا زمان حيات مادر خود، از فروش ماترك متوفي كه در مالكيت شرعي و قانوني آنها مي باشد، خودداري نمايند. اما بر طبق قانون، اگر شما قادر به تأمين نفقه خود نباشيد فرزندان شما، ضروري زندگي شما مي باشند كه شامل هزينه هاي مسكن، ‌پوشاك، غذا و اثاث البيت مي باشد. البته چنانچه پدر شما در قيد حيات باشد، او نيز مكلف به تأمين هزينه هاي فوق (البته بطور مساوي و با مشاركت فرزندان شما) مي باشد. ثالثاً بر اساس تبصره ماده 1082 قانون مدني مصوب 29/4/1376 ميزان مهريه شما ديگر 3000 ريال نمي باشد بلكه متناسب با تغيير شاخص قيمت ساليانه، افزايش يافته است. اگر تاريخ ازدواج و تاريخ فوت شوهر خود را در ضمن سؤال مرقوم كرده بوديد، مبلغي كه بايد بعنوان مهريه از ماترك متوفي پرداخت شود را محاسبه و رقم رقيق آن را اعلام مي كرديم. اين تبصره چنين اشعار مي دارد:

«چنانچه مهريه، وجه رايج باشد، متناسب با تغيير شاخص قيمت سالانه زمان تأديه نسبت به سال اجراي عقد كه توسط بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران تعيين مي گردد، محاسبه و پرداخت خواهد شد.»

 

مهريه زن و فوت شوهر

سوال :

خانمي هستم 75 ساله و داراي 3 دختر و 2 پسر. همسرم ده سال است فوت نموده و از كليه اموال ايشان فقط يك خودرو و يك ساختمان مسكوني به جا مانده است. متوفي وصيتي براي اين اموال نداشته اند. اكنون فرزندان سر و سامان گرفته و قصد فروش اموال فوق الذكر را دارند. مهريه ام 300 تومان (3000 ريال) بوده است و فرزندانم حاضر نيستند حق مرا به جز آنچه در قانون ارث آمده است،‌ بدهند و اين در حالي است كه با فروش منزل مسكوني، بي سرو سامان خواهم شد.


جواب :

اولاً مطابق موارد 913 و 946 قانون مدني 8/1(ثمن) از اموال منقول و همچنين ابنيه و اشجار ماترك متوفي(زوجه) سهم الارث زوجه خواهد بود كه بايد به شما پرداخت شود.

ثانياً‌ نمي توان ساير ورثه يعني فرزندان متوفي را ملزم نمود كه تا زمان حيات مادر خود، از فروش ماترك متوفي كه در مالكيت شرعي و قانوني آنها مي باشد، خودداري نمايند. اما بر طبق قانون، اگر شما قادر به تأمين نفقه خود نباشيد فرزندان شما، ضروري زندگي شما مي باشند كه شامل هزينه هاي مسكن، ‌پوشاك، غذا و اثاث البيت مي باشد. البته چنانچه پدر شما در قيد حيات باشد، او نيز مكلف به تأمين هزينه هاي فوق (البته بطور مساوي و با مشاركت فرزندان شما) مي باشد. ثالثاً بر اساس تبصره ماده 1082 قانون مدني مصوب 29/4/1376 ميزان مهريه شما ديگر 3000 ريال نمي باشد بلكه متناسب با تغيير شاخص قيمت ساليانه، افزايش يافته است. اگر تاريخ ازدواج و تاريخ فوت شوهر خود را در ضمن سؤال مرقوم كرده بوديد، مبلغي كه بايد بعنوان مهريه از ماترك متوفي پرداخت شود را محاسبه و رقم رقيق آن را اعلام مي كرديم. اين تبصره چنين اشعار مي دارد:

«چنانچه مهريه، وجه رايج باشد، متناسب با تغيير شاخص قيمت سالانه زمان تأديه نسبت به سال اجراي عقد كه توسط بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران تعيين مي گردد، محاسبه و پرداخت خواهد شد.»

 

مهريه زن در صورت فوت

سوال :

مردي فوت مي كند مهريه همسر را نپرداخته است و اموالش حدوداً به همان ميزان مهريه زن است. با توجه به اينكه وارثين ديگر غير از زن و فرزندان وجود دارد. مهريه زن چه مي شود اول مهريه را مي دهند بعد وضعيت ارث را مشخص مي كنند يا بالعكس.


جواب :

مطابق ماده 1082  قانون مدني زوجه به مجرد عقد نكاح مالك مهر شده، و لذا مهريه، ديني است كه بر ذمة شوهر ثابت مي باشد و زوجه مطابق ماده 1086 در تمام طول زندگي مشترك خويش حق مطالبة آن را دارد.

لذا پس از فوت زوج، ابتدا بايد از ماترك متوفي (اموال بجامانده از متوفي) ديون او پرداخت شود. لذا قبل از تقسيم تركه بين وراث، تمام مهرية زوجه بيوه، بايد به او پرداخت شده و چنانچه مازاد از مهريه، چيزي از اموال متوفي باقي بماند، بايد مطابق قانون بين وراث تقسيم شود.

 

گواهي حصر وراثت

سوال :

پدرم به تازگي فوت كرده است مي خواستم بدانم كه اگر من و خواهر و برادرانم بخواهيم سهم خود را ار ارثيه آن مرحوم مطالبه كنيم به  كجا بايد مراجعه كنيم و چه مداركي لازم است؟


جواب :

در وهله اول بايد از دادگاه تقاضاي صدور گواهي حصر وراثت نمائيد . البته لازم به ذكر است كه هر كس كه در اموال به جا مانده از متوفي به طور مستقيم يا غير مستقيم ، ذينفع باشد، مي تواند از دادگاه تقاضاي صدور گواهي حصر وراثت كند. مداركي كه براي اخذ گواهي حصر وراثت لازم است به اين شرح است :

  • فرم دادخواست تكميل شده كه مشتمل بر نام و مشخصات متقاضي و متوفي ، ورثه و اقامتگاه آنها و نسبت بين متوفي و وراث باشد.
  • گواهي فوت متوفي
  • فتوكپي از صفحه اول شناسنامه ورثه
  • استشهاديه چاپي كه دلالت بر فوت متوفي و اسم يا اسامي وارثين متوفي (كه اين فرم را بايد از مجتمع قضايي تهيه كرده و پس از تكميل آن ، سه نفر گواه در دفترخانه تصديق شود.)
  • فتوكپي عقدنامه همسر دائمي متوفي
  • گواهي تسليم اظهارنامه مالياتي (كه از اداره دارايي تهيه مي شود وپس از اعزام بازرس ، در صورت نياز ميزان ماليات بر ارث مشخص خواهد شد).

البته در مورد اقليتهاي مذهبي كه در قانون اساسي شمرده شده است ، صورت نظريه مراجع مذهبي نيز مطالبه مي شود.

در صورتي كه بهاي تركه ، بيش از يك ميليون تومان باشد رونوشت آگهي حصر وراثت از سوي دادگاه و به خرج متقاضي در يك نوبت ، در روزنامه هاي كثيرالانتشار منتشر خواهد شد. چنانچه كسي اعتراضي داشته باشد از تاريخ نشر آگهي به مدت يك ماه فرصت خواهد داشت اعتراض خود را به دادگاه تسليم كند.

پس از انجام مراحل فوق و عدم وصول اعتراض به دفتر دادگاه ، گواهي حصر وراثت صادر خواهد شد.

 

فوت شريك و ورثه

سوال :

شريك مالي من چند ماهي است كه مرحوم شده است. ورثه، ادعاي تقسيم و تعيين مال را دارند و اين در حالي است كه من چندان در اين مورد مطلع نيستم و مي ترسم حقم ضايع شود. تنها فرد مطلع  در كارگاه ما، مسؤول مالي آنجاست كه او هم مسائلي از اعداد و ارقام را تعريف مي كند ولي من سر در نمي آورم، البته شريك من فرد خوبي بود ولي برادرهايش چندان صادق نيستند. نمي دانم براي اين كار چگونه از قانون كمك بگيرم.


جواب :

تقسيم اموال اعم از منقول و غير منقول نبوده و بلكه به سهم هر يك از طرفين بستگي دارد. اما همانطور كه اشاره كرده ايد، اموال و سود و زيان فعاليتهاي تجاري سابق مطرح باشد تا هيچگونه حقي از طرفين از بين نرود. پيشنهاد مي كنم از خدمات يك «مشاور حقوقي» در اين كار بهره بگيريد.

پرداخت ماليات بر ارث

سوال :

كسي كه فرزند و فوت مي كند آيا سهمي از اموال او به دولت مي رسد؟


جواب:

بر اساس مواد مندرج در فصل چهارم قانون ماليات هاي مستقيم( تحت عنوان ماليات بر ارث)، بر اموال متوفي اعم از اين كه فرزند (وارث طبقه اول) داشته يا نداشته باشد، ماليات بر ارث تعلق مي گيرد.

نرخ ماليات بر ارث نسبت به سهم الارث مطابق با جدولي تعيين مي شوند كه در ماده 20 همين قانون، ذكر شده است.

 

آيا سهمي به دولت مي رسد

سوال :

كسي كه فرزند و فوت مي كند آيا سهمي از اموال او به دولت مي رسد؟


جواب :

بر اساس مواد مندرج در فصل چهارم قانون ماليات هاي مستقيم( تحت عنوان ماليات بر ارث)، بر اموال متوفي اعم از اين كه فرزند (وارث طبقه اول) داشته يا نداشته باشد، ماليات بر ارث تعلق مي گيرد.

نرخ ماليات بر ارث نسبت به سهم الارث مطابق با جدولي تعيين مي شوند كه در ماده 20 همين قانون، ذكر شده است.

 

ارث براي زوجه

سوال :

شخصي تمام دارايي خود ا به نفع زوجه اش كه تنها وارث اوست وصيت مي‌كند. آيا اين وصيت قابل اجراست و زن تمام ما ترك را به ارث مي‌برد يا اينكه قانون فقط سهم مشخصي به وي خواهد داد؟ اين فرد چگونه مي‌تواند بعد از فوتش تمام اموالش را به همسرش بدهد؟


جواب :

در صورتي كه شوهر فوت كرده و هيچ وارث ديگري غير از زوجه نباشد ، بر طبق ماده 949 قانون مدني، زوجه فقط سهم خود را كه برابر با يك چهارم قيمت اعياني و همچنين اموال منقول و وجوه نقد متوفي باشد، به ارث برده و مابقي اموال در حكم مال اشخاص بلاوارث بوده و به دولت تعلق خواهد داشت.

از طرف ديگر ماده 843 قانون مدني نيز وصيت مازاد بر ثلث را نافذ ندانسته مگر با اجازه ساير ورثه ، و در اين مورد كه وارث ديگري جهت تنفيذ وصيت وجود ندارد ، وصيت مازاد بر ثلث غير نافذ خواهد بود.

نتيجه اينكه در فرض سؤال فوق ، معادل ثلث اموال زوج ، مطابق وصيت ، به زوجه تعلق داشته و از دو سوم باقيمانده نيز زوجه مطابق با سهم الارث خود ، ارث خواهد برد و مابقي تركه نيز در حكم اموال اشخاص بلاوارث خواهد بود.

اما راه ديگر اين است كه زوج در زمان حيات خود ، اموال خويش را به نام زوجه كرده ولي حق انتفاع آن را مادام العمر براي خود حفظ نمايد.

 

 

 

مستمري

سوال :

شوهرم سالهاست كه مرحوم شده است ، وي كارمند يكي از ادارات دولتي وابسته به نيروهاي مسلح بود و ما بعد از فوت آن مرحوم با مستمري وي روزگار مي‌گذرانيم چنانچه من قصد ازدواج موقت با مرد ديگري را داشته باشم آيا اين حقوق قطع مي‌شود؟ لطفاً مرا راهنمايي كنيد.


جواب :

هدف از برقراري مستمري ، تأمين هزينه هاي زندگي زوجه و فرزندان وي و كمك به معيشت آنان براي بعد از وفات شوهر است و اين مستمري تا زماني كه مستمري بگير قدرت امرار معاش نداشته باشد ، ادامه خواهد داشت.

بند الف ذيل ماده 164 قانون ارتش جمهوري اسلامي ، اختيار شوهر را موجب قطع مستمري زوجه دانسته است ، ولي نظر به اينكه مطابق ماده 1106 قانون مدني : “در عقد دائم نفقه زن به عهده شوهر است” و زوجه غير دائم در ازدواج موقت از بابت دريافت نفقه ، حقي بر زوج ندارد ، لذا نكاح منقطع سبب قطع مستمري زن نخواهد بود.

 

 

حق و حقوق

سوال :

پسري سالها براي پدر و در حجره او در بازار كار كرده و سهم زيادي در افزايش مايملك او دارد. آيا قانون به چنين فردي در رسيدن به حق و حقوقش كه از پدر مطالبه مي كند ، مي تواند كمك كند؟


جواب :

با توجه به وجوب حفظ حرمت والدين در دين مبين اسلام ، حفظ احترام و حرمت پدر لازم است و لذا به خواننده محترم اكيداً توصيه مي شود كه مسائل و مشكلات خود را   به صورت مسالمت آميز و با گفتگو حل و فصل كرده و از بروز نزاع و كشمش با پدر خود ، مطلقاً اجتناب ورزند. ايشان بايد بدانند فرض داشتن مطالبات ، دليل موجه اخلاقي براي اقامه دعوي عليه پدر نبوده و اين نكته مهم را به خاطر داشته باشند كه سعادت دنيا و آخرت ايشان در رضايت والدين مي باشد ، اما صرفنظر از رابطه پدر و فرزندي ، ايشان مانند كارگري نزد پدرشان فعاليت داشته و البته پدرشان نيز موظف به رعايت حقوق فرزند خود مي باشد.

البته اگر رابطه پدر و فرزندي وجود نداشت ، خواننده محترم مي توانست با مراجعه به هيأتهاي حل اختلاف مستقر در اداره كار و امور اجتماعي ، حقوق از دست رفته خويش مانند بيمه سنوات خدمت ، پاداش و عيدي و …. را مطالبه نمايد ، اما به لحاظ رابطه فوق ، تأكيد مي گردد كه ضمن حفظ حرمت پدر خويش ، با گفتگوي دوستانه و يا با وساطت خويشاوندان و دوستان نزديك ، مسائل خويش را حل و فصل نمايند.